نخستين حكومت به‌دست انسان تأسيس گرديد ، نخستين سازمان آبيارى ، و اولين‌بار استفاده از سيم‌وزر براى ارزيابى كالا و نخستين قراردادهاى بازرگانى و اولين سازمان اعتبار معاملاتى و نخستين كتاب قانون و نخستين‌بار استفادهء وسيع از خطنويسى و نخستين‌بار گفتگو از داستان آفرينش و طوفان و نخستين مدرسه‌ها و كتابخانه‌ها و نخستين ادبيات و شعر و نخستين داروهاى آرايشى و زينت‌آلات و نخستين حجارى و نقش برجسته و نخستين كاخها و معابد و نخستين‌بار استفاده از فلزات در تزيين و نخستين طاقها و قوسيها و گنبدهاى ساختمانى در جهان پيدا شده است . و نيز در همين سومر است كه براى اولين‌بار ، آنگونه كه تاريخ نشان مىدهد ، پاره‌اى از زشتيهاى تمدن از قبيل بردگى و استبداد و چيرگى كاهنان بر مردم و جنگهاى استعمارى به شكل وسيع ديده مىشود . در همين سرزمين ، زندگى قرين آسايش براى نيرومندان ، و حيات توأم با رنج و بدبختى براى ديگر مردم پديد آمده است . تمدن بابلى از بركت طغيان رودهاى دجله و فرات و در نتيجهء كوشش نسلهاى فراوان ، سرزمين بابل به صورت يكى از مهمترين مراكز تمدن قديم درآمد . نژاد بابلى در نتيجهء آميختن اكديان با سومريان به وجود آمد و در اين نژاد جديد غلبه با عنصر سامى بوده است . در آغاز اين دورهء تاريخى ، شخصيت ممتاز حمورابى ( 2123 - 2081 ق . م . ) جلوه‌گرى مىكند كه در طى 43 سال سلطنت خود غير از كشورگشايى با تدوين قانون‌نامهء بزرگ تاريخى خود نظم و آيينى در آن سرزمين برقرار ساخت كه تا آن ايام سابقه نداشت . اين قانون‌نامه از ستايش خدايان آغاز مىشود ولى به زودى رنگ مذهبى خود را از دست مىدهد . در اين مجموعهء قانونى ، آزاد منشانه‌ترين قانونها و سخت‌ترين كيفرها در 285 ماده پهلوى يكديگر قرار گرفته است و از حقوق متعلق به اموال منقول و اموال غيرمنقول و تجارت و صناعت و خانواده و آزارهاى بدنى و كار و غيره بحث شده و بدون شك از مجموعه قوانين آشور كه بيش از هزار سال پس از آن تدوين يافته ، مترقىتر و به اصول تمدن نزديكتر است و از پاره‌اى جهات به اندازهء قانون يك كشور جديد اروپايى خوب است . حمورابى در مقدمهء قانون‌نامهء خود مىگويد : « خدايان به من كه حمورابى هستم فرمان دادند تا چنان كنم كه عدالت بر زمين فرمانروا باشد ، گناهكاران و بدان را براندازم و از ستم كردن توانا بر ناتوان جلوگيرم و روشنى را بر زمين بگسترم و آسايش مردم را فراهم سازم . اين منم كه هنگام سختى دست كمك به جانب ملتم دراز كرده‌ام و مردم را برآنچه در بابل دارند ، ايمن ساخته‌ام . من حاكم ملت و خدمتگزارى هستم كه كارهاى او مايهء خشنودى انونيت است . » با اينكه ريشهء اين قانون‌نامه از قوانين سومرى گرفته شده و اكنون ششهزار سال از تاريخ تدوين آن مىگذرد ، هنوز در پاره‌اى از مواد آن آثار تجدد و عدالتخواهى به حدى قوى است كه با قوانين جديد غرب برابرى مىكند . غير از اين اثر گرانبها ، كه بر روى ستونى از سنگ ديوريت به صورت زيبايى نبشته شده و در سال 1902 م . از ميان كاوشهاى باستانشناسى شوش به‌دست آمده است ، حمورابى